tCO₂e คืออะไร?
tCO₂e ย่อมาจาก tonne of carbon dioxide equivalent หรือ ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า เป็นหน่วยที่ใช้แสดงผลก๊าซเรือนกระจกหลายชนิดในรูป CO₂ เทียบเท่า เพื่อให้สามารถสรุปผลรวมและเปรียบเทียบข้อมูลได้ในหน่วยเดียวกัน
เหตุผลที่ต้องมีหน่วยนี้ เพราะก๊าซเรือนกระจกไม่ได้มีแค่คาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) แต่ยังมีมีเทน (CH₄), ไนตรัสออกไซด์ (N₂O), สารทำความเย็น และก๊าซอื่น ๆ ซึ่งมีศักยภาพในการทำให้โลกร้อนต่างกัน
CO₂ คือก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ส่วน CO₂e คือหน่วยเทียบเท่าที่ใช้แสดงผลของก๊าซเรือนกระจกหลายชนิดในรูป CO₂ เทียบเท่า ถ้ารายงานเป็น tCO₂e หมายถึงรายงานในระดับ “ตัน” ของ CO₂e ส่วนคำว่า tCO₂ มักหมายถึงตันของ CO₂ เพียงชนิดเดียว
CO₂, CO₂e, kgCO₂e และ tCO₂e ต่างกันอย่างไร?
CO₂ หมายถึงคาร์บอนไดออกไซด์โดยตรง เช่น การเผาไหม้เชื้อเพลิง ส่วน CO₂e หมายถึงคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ซึ่งรวมผลกระทบของก๊าซเรือนกระจกหลายชนิดหลังแปลงด้วยค่า Global Warming Potential แล้ว
kgCO₂e ใช้เมื่อผลลัพธ์อยู่ในระดับกิโลกรัม เช่น Carbon Footprint ของผลิตภัณฑ์หนึ่งชิ้น ส่วน tCO₂e ใช้เมื่อผลลัพธ์อยู่ในระดับตัน เช่น Carbon Footprint ขององค์กรทั้งปี
ทำไมรายงาน CFO และ CFP มักใช้ tCO₂e หรือ kgCO₂e?
ในงาน Carbon Footprint for Organization (CFO) องค์กรอาจมีการปล่อยจากไฟฟ้า เชื้อเพลิง รถบริษัท สารทำความเย็น ของเสีย และการขนส่ง หากใช้หน่วยเดียวกันทั้งหมด จะช่วยให้เห็นภาพรวมว่าแหล่งปล่อยหลักอยู่ตรงไหน
ในงาน Carbon Footprint for Product (CFP) ผลลัพธ์มักรายงานเป็น kgCO₂e ต่อหนึ่งหน่วยผลิตภัณฑ์ เช่น ต่อ 1 ชิ้น ต่อ 1 ขวด หรือต่อ 1 กิโลกรัมสินค้า เพื่อใช้เปรียบเทียบสูตรผลิต บรรจุภัณฑ์ หรือช่วงวัฏจักรชีวิตของสินค้า
ตัวอย่างการใช้ tCO₂e ในรายงานองค์กร
ถ้าองค์กรใช้ไฟฟ้า เชื้อเพลิง และมีสารทำความเย็นรั่วไหลในรอบปีเดียวกัน ข้อมูลเหล่านี้มักถูกแปลงเป็น CO₂e แล้วสรุปเป็น tCO₂e เพื่อดูการปล่อยรวมขององค์กร เช่น Scope 1, Scope 2 และ Scope 3 ที่เกี่ยวข้องกับขอบเขตการรายงาน
ผลลัพธ์นี้ช่วยให้องค์กรตอบลูกค้า คู่ค้า บริษัทแม่ หรือรายงาน ESG ได้ว่า ปีนั้นองค์กรมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเท่าไร และแหล่งปล่อยหลักมาจากกิจกรรมใด
ตัวอย่างการใช้ kgCO₂e ในรายงานผลิตภัณฑ์
สำหรับ CFP ผลลัพธ์อาจออกมาเป็น 0.12 kgCO₂e ต่อสินค้า 1 ชิ้น หรือ 2.5 kgCO₂e ต่อสินค้า 1 กิโลกรัม ขึ้นอยู่กับ functional unit ที่กำหนดตั้งแต่ต้น
ตัวเลขนี้ใช้วิเคราะห์ได้ว่า วัตถุดิบ การผลิต การขนส่ง การใช้งาน หรือการจัดการปลายทางส่วนไหนเป็น hotspot ของผลิตภัณฑ์ และควรปรับปรุงจุดใดก่อน
สรุป
tCO₂e คือหน่วยพื้นฐานที่ช่วยให้ข้อมูลก๊าซเรือนกระจกหลายชนิดถูกรวมและเปรียบเทียบได้ในหน่วยเดียว หากองค์กรต้องทำ CFO, CFP, รายงาน ESG หรือเตรียมข้อมูลให้คู่ค้า การเข้าใจ tCO₂e และ CO₂e จะช่วยอ่านผลลัพธ์และใช้ข้อมูลคาร์บอนได้ถูกต้องมากขึ้น